تبلیغات
پایگاه فرهنگی مذهبی جنّت الحسین(ع)
تا پرچم حسین روی بام خانه هاست // باور کنید حمله به ایران نمیکنند
نبرد کربلا ...
نبرد کربلا یکی از نام‌هایی است که اشاره به رخدادی دارد که در دهم محرم ۶۱ هجری قمری (۲۱ مهر سال ۵۹ خورشیدی) اتفاق افتاد و به عاشورا معروف است. این نبرد میان سپاه حسین بن علی و سپاه یزید بن معاویه در نزدیکی محلی به‌نام کربلا در گرفت.

نبرد کربلا یکی از نام‌هایی است که اشاره به رخدادی دارد که در دهم محرم ۶۱ هجری قمری (۲۱ مهر سال ۵۹ خورشیدی) اتفاق افتاد و به عاشورا معروف است. این نبرد میان سپاه حسین بن علی و سپاه یزید بن معاویه در نزدیکی محلی به‌نام کربلا در گرفت.

حسین بن علی روز دوم محرم به کربلا رسید و روز سوم عمر بن سعد با ۴۰۰۰ نفر در کربلا اردو زد. در روز هفتم محرم آب را بر حسین و همراهانش بستند و در نهم محرم، شمر با ۴۰۰۰ نفر و نامه‌ای از طرف عبیدالله بن زیاد وارد کربلا شد، او در این نامه به عمر بن سعد دستور داده بود با حسین بجنگند و او را بکشند و اگر این‌کار از دست او برنمی‌آید، فرماندهی را به شمر واگذارد.

روز دهم محرم حسین بن علی در مقابل هم قرار گرفتند. به روایت ابومخنف تعداد سپاه امام ۳۲ سواره نظام و ۴۰ پیاده[۲] بود. در مقابل او سپاه همر بن سعد با حدود 30000 نفر قرار داشت.[۳] جنگ آغاز شد و امام حسین و یارانش کشته شدند. پس از جان‌باختن حسین، سپاه عمر بن سعد سر ۷۰ تن از لشکریان حسین را جدا کرد (غیر از حر و علی‌اصغر) و بر بالای نیزه‌ها گذاشت.[۴]

خیمه‌ها غارت و در نهایت آتش زده شد، ساربان شترهای کاروان حسین بن علی به‌نام بجدل بن سلیم برای بدست‌آوردن انگشتر حسین بن علی، انگشت وی را برید تا انگشتر را بدست آورد و در نهایت سپاه عمر بن سعد اجساد شهدای کربلا را در بیابان رها کرد و این اجساد پس از سه روز توسط قوم بنی‌اسد دفن شدند.[۵]

هر چند به لحاظ نظامی ابعاد این نبرد بزرگ نبوده است اما اثر اعتقادی و سیاسی بزرگی داشته است. از یک سو سبب تضعیف مشروعت سیاسی حکومت بنی امیه شده است. به طوری که پس از آن قیام های فراوانی با شعار خونخواهی حسین بر ضد آن حکومت رخ داد و در نهایت منجر به سقوط آن شد. از سوی دیگر نقشی چشمگیر بر هویت اجتماعی و اعتقادی شیعیان طی قرن های بعد تا به امروز داشته است.

پیش زمینه
حسین بن علی هنگام زمام‌داری پدرش، او را در جنگ‌های جمل و صفین و نهروان همراهی کرد. سال ۵۰ هجری هنگام کشته‌شدن برادرش حسن بن علی، معاویه حدود ۱۰ سال به‌عنوان خلیفه باقی بود. بر پایه قرارداد صلح با امام حسن، طبق بند دوم صلح‌نامه معاویه نمی‌بایست برای خود جانشینی انتخاب کند.[۶]

به زوایت سلیم پسر قیس یک سال قبل از مرگ معاویه در حج سال 59 هجری قمری امام حسین بنی هاشم، دویست نفر از اصحاب پیامبر و پانصد نفر از تابعان را در مِنی در خیمه خود گرد آورد. احادیث پیامبر مشتمل بر نصب علی به خلافت در غدیر خم و شأن و جایگاه اهل بیت را به یادشان آورد و آنان بر آن اقرار کردند. و نیز از معاویه و ستمش انتقاد کرد. سپس با آنان پیمان بست که این مطالب را به خاندان و قبایل خود برسانند. [۷]

معاویه در نیمه رجب سال ۶۰ هجری قمری مرد و پسرش یزید را به جانشینی انتخاب کرد. حسین از همان آغاز بیعت وی را نپذیرفت. یزید نامه‌ای به حاکم ولید پسر عتبه حاکم مدینه نوشت و به او دستور داد که از حسین، عبدالله پسر عمر و عبدالله پسر زبیر برای یزید بیعت بگیرد و اگر حاضر به بیعت نشدند آنها را بکشد. حاکم مدینه در اجرای فرمان سستی کرد و یزید عمرو پسر سعید پسر عاص را به جایش گماشت.[۸] حسین که حاضر به بیعت با یزید نبود با خانواده خود شب بیست و هشت رجب از مدینه به مکه رفتند.

در این هنگام مردم کوفه که از مرگ معاویه با خبر شده‌بودند نامه‌های زیادی برای حسین نوشتند و از او خواستند تا به عراق و کوفه بیاید. حسین نیز مسلم بن عقیل را به کوفه فرستاد. ابتدا هزاران نفر از مردم کوفه با مسلم بن عقیل همراه شدند. اما با ورود عبیداللّه پسر زیاد که از طرف یزید به حکومت کوفه گمارده شده‌بود و مردم کوفه را تهدید کرده‌بود، مسلم را تنها گذاشتند.[نیازمند منبع] عبیداللّه، مسلم بن عقیل را دستگیر کرد و کشت. حسین با خانواده و یاران خود به‌سمت کوفه حرکت کرد و در نزدیکی کوفه بود که خبر پیمان‌شکنی مردم کوفه و کشته‌شدن مسلم را آوردند.

عبیداللّه که بر اوضاع کوفه مسلط شده‌بود حر پسر یزید ریاحی را برای دستگیرکردن حسین و همراهانش فرستاد و سپس عمر بن سعد را با ۳۰٬۰۰۰ نفر[نیازمند منبع] به کربلا اعزام کرد. این امر موجب شد تا شمار زیادی از افرادی که با حسین بودند او را رها کنند و تنها نزدیک‌به ۷۰ تن با او باقی بمانند. عبیداللّه به عمر بن سعد وعده داده‌بود که اگر حسین را بکشد، او را فرمانده ری خواهد کرد؛ اما پس از این ماجرا این کار را نکرد.

سپاه یزید
تعداد سپاهیانی که ابن زیاد برای جنگ با امام سین گسیل کرد در منابع مختلف گزارش شده است. این تعداد دست کم 4000 نفر و در برخی گزارش ها تا 80000 نفر برآورد است. اما مشهورترین تخمین حدود 30000 نفر است. طبق تحقیق سیدمجید پورطباطبایی[۹] ترکیب سپاه به شرح ذیل بوده است:

۱ـ ۴,۰۰۰ نفر به فرماندهی عمر بن سعد

۲ـ ۴,۰۰۰ نفر به فرماندهی شمر بن ذی الجوشن

۳ـ ۱,۰۰۰ نفر به فرماندهی حربن یزید ریاحی

۴ـ ۲,۰۰۰ نفر به فرماندهی یزید بن رکاب کلبی

۵ـ ۴,۰۰۰ نفر به فرماندهی حصین بن نمیر تمیمی

۶ـ ۳,۰۰۰ نفر به فرماندهی مغایر بن رهینه مازنی

۷ـ ۲,۰۰۰ نفر به فرماندهی نصر بن حرشه

۸ـ ۳,۰۰۰ نفر به فرماندهی کعب بن طلعه

۹ـ ۱,۰۰۰ نفر به فرماندهی شبث بن ربعی

۱۰ـ ۱,۰۰۰ نفر به فرماندهی حجّار بن ابجر

۱۱ـ ۴,۰۰۰ نفر به فرماندهی عمر و بن حجاج زبیدی

۱۲ـ ۱,۰۰۰ نفر به فرماندهی یزید بن الحرث بن رویم

۱۳ـ ۵۰۰ تیراندازان همراه حصین

۱۴ـ ۵۰۰ نفر به فرماندهی عزرة بن قیس

جمع کل: ۳۱,۰۰۰ نفر

روز نبرد
روز عاشورا، حمله‌ای سراسری و شدید از سوی سپاه عمر سعد به اردوگاه حسین‏ انجام گرفت. این حمله با تیراندازی عمر سعد به طرف اردوگاه حسین ‏آغاز شد.[نیازمند منبع] شمر هم به نیروهای خود دستور داد که حمله‌ای ‏گروهی بکنند و سپاه حسین‏ را نابود کنند. همه گردان‌های سپاه کوفه در این حمله شرکت داشتند. یاران حسین هم در مقابل این هجوم تلاش کردند که از خود دفاع کنند[نیازمند منبع] و نیمی از یاران‏ او (غیر از بنی هاشم) در این حمله نخست کشته شدند. شمار کشته‌شدگان این حمله را ۴۱ تن گفته‌اند. شماری از آنان (غیر از ۱۰ نفر از غلامان حسین و دودمانش و ۲ تن از غلامان علی‏)، عبارت‌اند از:

نعیم بن عجلان، عمران بن کعب، حنظله، قاسط، کنانه، عمرو بن مشیعه، ضرغامه، عامربن مسلم، سیف بن مالک، عبدالرحمان درجی، مجمع عائذی، حباب بن حارث، عمرو جندعی، حلاس بن عمرو، سوار بن ابی عمیر، عمار بن ابی سلامه، نعمان بن عمر، زاهر بن‌عمر، جبلة بن علی، مسعود بن حجاج، عبدالله بن عروه، زهیر بن سلیم، عبدالله و عبیدالله ‏پسران زید بصری.

کشته‌شدن حسین
عمر بن سعد دستور داد تا حسین بن علی و همراهانش را محاصره کنند و آب را به روی آنان ببندند. سرانجام حسین در روز عاشورا، ۱۰ محرم سال ۶۱ در کربلا به شهادت رسید و همه خیمه‌های خانواده و یارانش رابه آتش کشیدند.[نیازمند منبع]

فهرست کشته‌شدگان واقعه کربلا
پس از نبرد
پس از کشته‌شدن یاران و خانواده حسین بن علی در واقعه کربلا، عمر بن سعد دستور داد تا سرهای آنان را ببرند. پس از آن، سرها را بین قبایل قسمت نمود[نیازمند منبع] تا آنان بدین وسیله به ابن زیاد نزدیک‌تر شوند. قبیله کنده به ریاست قیس بن اشعث کندی ۱۳ سر، قبیله هوازن به ریاست شمر بن ذی الجوشن ۱۲ سر، تمیم ۷ سر و بنی اسد ۱۶ سر بر نیزه کردند و در مجموع با ۷۱ سر بریده وارد کوفه شدند.[نیازمند منبع]

هنگام طلوع آفتاب سرهای کشته‌شدگان و کاروان اسیران از باب الساعات وارد مسجد اموی شد. آنگاه به دستور یزید، تمامی سرها تا ۳ روز بر دروازه‌های شهر و مسجد اموی آویزان گردید. علی پسر حسین پس از چندی موافقت یزید را گرفت تا سرها را به بدن‌ها ملحق کند و سر حسین و دیگر کشته‌شدگان را به کربلا برد و به اجسادشان ملحق کرد.[نیازمند منبع]

در عین حال چند سر را در باب الصغیر به خاک سپردند. که عبارت‌اند از:[نیازمند منبع]

1.سر ابوالفضل العباس
2.سر علی‌اکبر
3.سر حبیب بن مظاهر
کتاب‌شناسی
منابع دست اول
منابع دست اول نبرد کربلا به دو دسته کلی تقسیم می شود. دسته اول احادیث و بیانات اهل بیت است که در بخش عمده آن در کتب حدیث گرد آمده است. دسته دوم گزارش های تاریخی برگرفته از روایات حاضران در حادثه است. از مقاتل دسته دوم به طور خاص مقتل ابومخنف نوشته ابومخنف(ف. 157 هجری قمری) به طور تقریبا کامل از دو طریق کتاب تاریخ طبری و کتاب الارشاد شیخ مفید در دسترس می باشد.[۱۰] از سایر گزارش های تاریخی جز اندکی در خلال کتاب های تاریخ چیزی در دسترس نیست.

منابع دست دوم
منابع دست دوم مبتنی بر گزارش های منابع دست اول است. این منابع در زمانی تهیه شده است که به علت فاصله تاریخی امکان دسترسی به روایات شاهدان واقعه میسر نبوده است.

فهرستی از مهمترین منابع دست دوم به شرح ذیل است[۱۱]:
1. طبقات الكبری ، ابن سعد ( متوفی 230 )

2 . انساب الاشراف ، بلاذری ( متوفی 279 )

3 . اخبار الطوال ، دینوری ( متوفی 283 )

4 . تاریخ طبری ( متوفی 310 )

5 . الفتوح ، ابن اعثم كوفی ( متوفی حدود 314 )

6 . مقاتل الطالبیین ، ابوالفرج اصفهانی ( متوفی 356 )

7 . معجم الكبیر طبرانی ( متوفی 360 )

8 . شرح الأخبار ، قاضی نعمان ( متوفی 363 )

9 . كامل الزیارات ، ابن قولویه ( متوفی 368 )

10 . امالی شیخ صدوق ( متوفی 381 )

11 . ارشاد ، شیخ مفید ( متوفی 413 )

12 . روضة الواعظین ، ابن فتال نیشابوری ( متوفی 508 )

13 . اعلام الوری ، طبرسی ( متوفی 548 )

14 . مقتل الحسین خوارزمی ( متوفی 568 )

15 . تاریخ مدینة دمشق ، ابن عساكر ( متوفی 571 )

16 . مناقب ابن شهر آشوب ( متوفی 588 )

17 . الكامل فی التاریخ ، ابن اثیر ( متوفی 630 )

18 . مثیر الأحزان ، ابن نما ( متوفی 645 )

19 . تذكرة الخواص ، سبط ابن جوزی ( متوفی 653 )

20 . اللهوف علی قتلی المطفوف ( لهوف ) سید بن طاووس ( متوفی 664 )

21 . كشف الغمة ، اربلی ( متوفی 692 )

22 . سیر اعلام النبلاء ، ذهبی ( متوفی 748 )

در میان منابع دست دوم اللهوف علی قتلی الطفوف نوشته دانشمند شیعه سید پسر طاووس (ف. 664 هجری قمری) جایگاهی ممتاز داراست.

چنانکه مرتضی مطهری در کتاب حماسه حسینی می نویسد نبرد کربلا در برخی از منابع بخصوص کتاب هایی که برای مجالس روضه و عزا نوشته شده به شدت دچار تحریف شده است نظیر روضه الشهدا اثر حسین کاشفی(ف. 910 هجری قمری)[۱۲]، محرق القلوب اثر مهدی نراقی[۱۳] و اسرار الشهادة اثر فاضل دربندی[۱۴].

منابع متأخر
منابع متأخر کتاب هایی هستند که در سده اخیر به بررسی و گزارش واقعه کربلا پرداخته اند. اکثر این کتاب ها از دو جهت با منابع تاریخی دست اول و دست دوم متافئت هستند. نخست آنکه با ورود تحریفات فراوان بخصوص در چند قرن اخیر در بیان حوادث نبرد کربلا، این کتاب ها تلاش داشته اند که واقعیت تاریخی بدون تحریف را ارائه کنند. دوم آنکه عمدتا دربردارنده تحلیل های اعتقادی، سیاسی و اجتماعی هستند و به عبارت دیگر بیشتر تاریخ تحلیلی هستند و نه صرفا تاریخ نقلی.
نفس المهموم نوشته شیخ عباس قمی
حماسه حسینی نوشته مرتضی مطهری
لمعات الحسین علیه‌السلام تالیف علامه‌آیت‌الله حاج سیّدمحمّدحسین حسینی طهرانی، حاوی برخی از خطبه‌ها و موعظه‌های امام حسین علیه‌السلام است که با ذکر مدارک معتبر نقل شده.
کتاب‌شناسی اندیشه سیاسی عاشورا
ابوالقاسم سحاب، زندگانی حضرت ابیعبدالله الحسین سیدالشهداء (ع)، انتشارات کتاب سحاب، چاپ سوم، تهران 1374
فتح خون نوشته مرتضی آوینی
شهید جاوید نوشته نعمت‌الله صالحی نجف‌آبادی
پس از پنجاه سال سید جعفر شهیدی

پانویس
1. تاریخ طبری
2. قیام جاوید، گردانیده مقتل الحسین ابی مخنف، ترجمه و تصحیح حجت الله جودکی، موسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان، ۱۳۷۷، ص ۷۸
3. [۱]
4. قیام جاوید، گردانیده مقتل الحسین ابی مخنف، ترجمه و تصحیح حجت الله جودکی، موسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان، ۱۳۷۷، ص ۷۸
5. وب‌گاه حوزه
6. مرکز تحقیقات حضرت ولی‌عصر
7. آوینی، سید مرتضی؛ فتح خون؛ 1379؛ نشر ساقی؛ صص 8-10
8. آوینی، سید مرتضی؛ فتح خون؛ 1379؛ نشر ساقی؛ صص 10-12
9. [۲]
10. [۳]
11. فرهنگ نامه مرثیه سرایى و عزادارى سید الشهداء ( علیه السلام )صص 77 و 78
12. حماسه حسینی : ج 1 ص 54
13. حماسه حسینی : ج 1 ص 28
14. حماسه حسینی : ج 1 ص 55 و ص 106

آخرین ویرایش: جمعه 10 آبان 1392 08:25 ق.ظ
تاریخ ارسال : جمعه 10 آبان 1392  08:23 ق.ظ  | نویسنده :   خادم الحسین
دیدگاههای مربوط به پست (نبرد کربلا ...)

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
  • موضوعات CATEGORIES2

  • برچسبها TAGS

  • آرشیو ماهانه Monthly Archive

  • صفحات اضافی Static Pages

  • پیوندها Links

  • پیوندهای روزانه Link Dump